BİLDİRİLER

BİLDİRİ DETAY

Arif SEMERCİ
TÜRKİYE'DE TARIMSAL DESTEKLEME UYGULAMALARINA ÜRETICILERIN BAKIŞ AÇISI: ÇANAKKALE ILI KANOLA ÜRETICILERI ÖRNEĞI
 
Türkiye dünyada önemli tarımsal üretim potansiyeline sahip ülkelerden biri olup, diğer ülkeler gibi sahip olduğu bütçeyle orantılı olarak tarımsal üretimi farklı politikalarla desteklemeye çalışmaktadır. Ülkenin tarımsal üretiminde bazı ürünlerde kendine yeterli konumda iken bazı ürünlerde talebin arzı aşması nedeniyle meydana gelen açık ithalat yoluyla kapatılmaya çalışılmaktadır. Bu ürün gruplarının başında yer alan yağlı tohumlar için oluşan arz açığının giderilebilmesi için yıllık ortalama 3,5-4 milyar$ dış alım yapmaktadır. Dünya yağlı tohumlu bitkiler üretiminde soya, Türkiye’de ise ayçiçeği ilk sırada yer almaktadır. 1990-2018 döneminde Türkiye’de yağlı tohumlar ekim alanı ve üretim miktarında en fazla artış kanolada görülmektedir. Kanola bitkisi dünyada soyadan sonra ikinci sırada, Türkiye’de ise 4.sırada yer almaktadır. Bugün tahıl üretimi yapılan her yerde yetiştirilebileceği göz önüne alındığında kanola bitkisi, ülke yağ açığının kapatılmasında önemli alternatif yağ bitkilerinden birisi konumundadır. 1998-2017 yılları arasında dünya kanola hasat alanı %34,44, üretim miktarı ise %113,67 oranında artış göstermiştir. 1998-2018 yılları arasında Türkiye’nin kanola hasat alanı 115 ha’dan 38 bin ha düzeyine, üretim miktarı ise 300 ton düzeyinden 125.000 ton düzeyine yükselmiştir. Türkiye’nin 2018 yılı kanola üretimine ilişkin verileri incelendiğinde Çanakkale ilinin kanola ekim alanlarında %7,59 ve üretim miktarında da %7,09 ile 5.sırada yer aldığı anlaşılmaktadır. ÇOMÜ BAP Birimi tarafından da desteklenen proje ile araştırma alanı olarak belirlenen Çanakkale ilinde 2018 yılında kanola üreten ve Tam Sayım Yöntemine göre belirlenen 83 işletmeden veriler elde edilmiştir. İncelenen işletmelerde 6.978 da alanda 2.066.878 kg kanola üretimi gerçekleştirilmiştir. Kanola üreten işletmelerde ortalama kanola ekim alanı 84,07 da, ortalama verim değeri ise 296,20 kg/da olarak tespit edilmiştir. İncelenen işletmelerde işletme başına ortalama GSÜD 50,7 bin TL olurken, birim ortalama satış fiyatı 2,04 TL/kg, birim alana düşen kanola GSÜD ise 603,22 TL/da olarak hesaplanmıştır. Araştırma kapsamında kanola üreten işletmelerin tarımsal desteklemelere bakış açıları da belirlenmeye çalışılmıştır. 2018 yılında TOB tarafından kanola üretiminde dekar başına verilen alan bazlı desteklerin toplamı (mazot, gübre ve sertifikalı tohum kullanım destekleri) 18 TL/da’dır. Yürütülen araştırma sonucunda bir üreticinin verilen desteklerin tamamından yararlanması halinde; kanola üretiminde uygulanan alan bazlı (mazot ve gübre desteği) ve fark ödeme desteklerinin ürünün GSÜD’ni %27,49 oranında artırabileceği tespit edilmiştir. Tarım ve Orman Bakanlı tarafından 2018 yılı ürünü kanola için kg başına 0,50 TL fark desteği ödemesi yapmıştır. Ancak bu birim fiyatı kanola üreticilerinin yaklaşık %41 yetersiz, %25’i düşük düzeyde bulmuş olup, orta ve üst düzeyde memnuniyet duyanların toplam içindeki payı ise yaklaşık %33 düzeyinde kalmıştır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 2018 yılı ürünü kanola için dekar başına mazot desteği 10 TL ve gübre desteği de 4 TL olmak üzere alan bazlı destek kapsamında 14 TL ödeme yapmıştır. Kanola üreticileri ilan edilen mazot ve gübre desteği birim fiyatını üreticilerin %45’i yetersiz, %33’ü ise düşük düzeyde bulmuş, orta ve üst düzeyde memnuniyet belirtenlerin payı ise %22 olarak tespit edilmiştir. Yapılan çalışmada kanola üreten işletmelerin %32,53’ü çeşitli nedenlerden dolayı tarımsal desteklerden faydalanamadıklarını ortaya koymuştur. Tarımsal desteklerden faydalanan işletmelerin yaklaşık %10’u tarımsal desteklerin kanola ürün maliyetini azaltıcı ya da ürün gelirini artırıcı düzeyde öneme sahip olmadıklarını beyan etmişlerdir. Genel olarak işletmelerin yarıya yakını almış oldukları tarımsal desteklerin ürün maliyetini azalttığını diğer bir ifade ile ürün maliyetinde azalmaya neden olduğunu belirtmişlerdir. Yapılan çalışma araştırma alanında incelenen işletmelerde kanola üretiminin artırabilmesi ve bitkisel üretim desenindeki payının genişletilebilmesi için Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından kanola üretimine verilen desteklerin birim fiyatlarının günümüz koşullarına uygun olarak reel bir şekilde belirlenmesi, destekleme ödemelerinin zamanında yapılmasının büyük bir önem taşıdığı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kanola, Destekleme, Tarım Politikası, Çanakkale



 


Keywords: