BİLDİRİLER

BİLDİRİ DETAY

Arif SEMERCİ, Bengü EVEREST
TÜRKIYE'DE TARIMSAL DESTEKLEME UYGULAMALARINA ÜRETİCİLERİN BAKIŞ AÇISI: ÇANAKKALE İLİ ÇELTİK ÜRETİCİLERİ ÖRNEĞİ
 
Tarım sektörü; milli gelir, dış ticaret, beslenme, istihdam, tarıma dayalı sanayiye hammadde sağlaması ve tarıma bağlı sanayilerden girdi temin etmesi nedeniyle ülke ekonomilerinde önemli bir yere sahiptir. Tarım sektöründe üretimi oluşturan ana dallardan biri bitkisel üretim olup, hububat grubunda yer alan önemli faaliyet dallarından birini de çeltik üretim faaliyeti oluşturmaktadır. Dünya pirinç üretimi 2016/17 döneminde 483.000.000 ton seviyesine ulaşmıştır. Üretiminin %73,85’ini Çin, Hindistan, Endonezya, Bangladeş ve Vietnam karşılamaktadır. Türkiye, çeltik ve pirinçte ithalatçı bir ülke konumunda olmasına rağmen, özellikle 2000’li yıllların başından itibaren uygulanmaya başlanan tarımsal destekleme politikaları yanında, kaliteli ve yüksek verimli çeltik tohumlarının kullanılması ve çeltik üreticisinin modern tarım yöntemlerini kullanmasına bağlı olarak üretim düzeyinde önemli derecede artış göstermiştir. Zira, ülkede 2002-2016 yılları arasında çeltik ekim alanı %93,46, çeltik üretimi %155,56 oranında artış göstermiştir. Aynı dönemde verim değerindeki artış ise 193 kg/da olmuştur. 2002 yılında Türkiye’nin pirinç tüketiminde arzın talebi karşılama oranı %38 düzeyinde iken bu oran 2016 yılında %73,60 düzeyine yükselmiştir. Bununla birlikte ülkenin pirinç tüketimi günümüz koşullarında 750.000 ton seviyelerinde olmasına rağmen, üretimle sadece 550.000 tonu karşılanabilmekte olup, kalan kısmın tedariki için dış alıma gidilmektedir. 2016/17 döneminde arzın talebi karşılayamaması nedeniyle Türkiye, son 10 yıllık dönemde Çin ve Endonezya’nın ardında pirinç ithalatını en çok artıran 3. ülke olmuştur. 2016 yılı verilerine göre Türkiye 220.000 ton pirinç ithalatı karşılığında 1160 milyon$ ödemede bulunmuştur. Türkiye’nin 2018 yılı çeltik üretimine ilişkin verileri incelendiğinde Çanakkale ilinin ekim alanlarında %6,95 ve üretim miktarında ise %6,71’lik pay ile ülke genelinde 4.sırada yer aldığı anlaşılmaktadır. ÇOMÜ BAP Birimi tarafından da desteklenen proje ile araştırma alanı olarak belirlenen Çanakkale ilinde 2018 yılında çeltik üreten ve Tabakalı Örnekleme Yöntemine göre %99 güven aralığı ve %5 ortalamadan sapma ile belirlenen 74 işletmeden veriler elde edilmiştir. İncelenen işletmelerde 10.461 da alanda 8.213.785 kg çeltik üretimi gerçekleştirilmiştir. İşletmelerde ortalama çeltik ekim alanı 141,36 da olup, ortalama verim ise 785,18 kg/da olarak tespit edilmiştir. İncelenen işletmelerde işletme başına ortalama çeltik GSÜD 323.550 TL olurken, ürünün ortalama satış fiyatı 2,92 TL/kg, birim alana düşen çeltik GSÜD ise 2.294,68 TL/da olarak hesaplanmıştır. Araştırma kapsamında çeltik üreten işletmelerin tarımsal desteklemelere bakış açıları da belirlenmeye çalışılmıştır. 2018 yılında TOB tarafından çeltik üretiminde dekar başına verilen alan bazlı desteklerin toplamı (mazot, gübre ve sertifikalı tohum kullanım destekleri) 52 TL/da’dır. Yürütülen araştırma; çeltik üreticisinin alan bazlı desteklerle birlikte fark desteğinden faydalanması halinde ürünün GSÜD’nin %5,69 oranında artabileceğini göstermiştir. Yapılan araştırmada fark desteğinden faydalanan işletmelerin oranı %92 olup bu oran mazot ve gübre desteğinde %91, sertifikalı tohumluk kullanım desteğinde %69 olarak belirlenmiştir. Tarım ve Orman Bakanlı tarafından 2018 yılı ürünü çeltik için kg başına 0,10 TL fark desteği ödemesi yapmıştır. Ancak açıklanan birim fiyatı çeltik üreticilerinin %58’i yetersiz, %27’si düşük düzeyde bulmuş olup, orta ve üst düzeyde memnuniyet duyanların toplam içindeki payı ise yaklaşık %15 düzeyinde kalmıştır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 2018 yılı ürünü çeltik için dekar başına mazot desteği 40 TL ve gübre desteği de 4 TL olmak üzere alan bazlı destek kapsamında 44 TL ödeme yapmıştır. Çeltik üreticileri ilan edilen mazot ve gübre desteği birim fiyatını üreticilerin %55’i yetersiz, %27’ü ise düşük düzeyde bulmuş, orta ve üst düzeyde memnuniyet belirtenlerin payı ise %18 olarak tespit edilmiştir. Birim alana verile 8 TL’lik sertifikalı tohumluk kullanım desteklemesine ilişkin üreticilerin bakış açısı ise fark desteği bulgularıyla benzerlik göstermektedir. Yapılan çalışmada çeltik üreten işletmelerin %9’u çeşitli nedenlerden dolayı tarımsal desteklerden faydalanamadıklarını ortaya koymuştur. Tarımsal desteklerden faydalanan işletmelerin yaklaşık %20’si tarımsal desteklerin çeltik ürün maliyetini azaltıcı ya da ürün gelirini artırıcı düzeyde öneme sahip olmadıklarını beyan etmişlerdir. İşletmelerin %36’sı tarımsal desteklerin ürün maliyetini azalttığını %24’ü ise işletme gelirinde artışa neden olduğunu beyan etmişlerdir. Yapılan çalışma; araştırma alanında incelenen işletmelerde çeltik üretiminin artırabilmesi ve bitkisel üretim desenindeki payının genişletilebilmesi amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çeltik üretimine verilen desteklerin birim fiyatlarının günümüz şartlarına uygun olarak reel bir şekilde belirlenmesi ve destekleme ödemelerinin zamanında yapılmasının üreticinin daha uygun şartlarda üretim yapabilmesinde önemli bir faktör olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler: Çeltik, Destekleme, Tarım Politikası, Çanakkale



 


Keywords: