BİLDİRİLER

BİLDİRİ DETAY

Ebru Tekin BİLBİL
KENTSEL MEKAN VE KENTSEL ORTAMIN OLUŞUMU: İSTANBUL MARTI PROJESİ ÖRNEĞI
 
İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Aralık 2016'da Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından onaylanan “Kabataş Liman Transit Transfer Merkezi” Martı projesini başlattı. Bununla birlikte, proje 2018'de ertelendi ve yeniden yapılandırıldı. Bu makale, projenin kendisi (planlama-tasarım-uygulama), projenin planlandığı çevre, ortam ve kentsel alan ile dolaşımdaki tüm unsurları içeren ve etkileyen “belirsizlik analizini” ve belirsizliğin oluşum süreçlerini karşılaştırmalı bir odaklanma ile teşhis etmeyi amaçlamaktadır. Bu makale ile Martı Projesi, bunun etrafı, unsurları ve etki alanları ile bunlar üzerindeki belirsizlikler, ortam (milieu) kavramıyla kavramsallaştırılır. Böylelikle, nesneler, konular, çevre ve mekan gibi unsurlar arasındaki ilişki teşhis edilirken ortam (milieu) unsurlarının daha kritik yönlerini ortaya çıkarmak için bunların oluşturucu dinamiklerinin analizi önerilir. Bu şekilde, kent ve kentin inşası (making) ve bu oluşturucu sürecin unsurları (doğa, bireyler, gruplar, kurumlar ve bunların dolaşımları) de ortaya çıkabilir. Foucault'a göre, “özel güvenlik alanı, bir dizi olası olayı ifade eder; belirli bir mekana yerleştirilmesi gereken zamansal ve belirsiz olandır. Bir dizi belirsiz unsurun ortaya çıktığı alan… kabaca ortam (milieu) olarak adlandırılabilecek şeydir ”(s. 35). Peki bu ortamdaki dinamikler, yerel yönetimin politik ve ekonomik müdahaleleri nelerdir? Bu projenin yürütülmesi ve uygulanmasındaki belirsizlikler hangileridir? Belirsizliklerin ve çevrenin eş-oluşturma süreçleri var mı? Bu süreçlerdeki aktörler ve bunlar arasındaki etkileşimler nelerdir? Bu süreçte çatışma ve müdahale alanları nelerdir? Herhangi bir yönetişim hatası veya direnişi var mı? Mekan ve mekanın kullanımına ilişkin adil olmayan ve eşitsiz unsurlar nelerdir? Tüm bu süreçlerde ortaya çıkan değişim ve dönüşümlerin kente, bireylere ve kentsel mekanlara etkileri nelerdir? Bu çalışma, Kentsel Politik Ekoloji literatürü içerisindeki tartışmalara yönelik kritik bir literatür okuması yaparken ortam/milieu kavramı üzerinden bir kavramsallaştırmanın bu tartışmaları hafifletebileceğini öne sürer. Bu makalede, söz konusu tartışmaların iki noktasına odaklanılır. Birincisi, kavramsallaştırma; ikincisi, araştırma yöntemi (metodoloji). İlki üzerinden gidilirse, Kentsel Politik Ekoloji literatüründe, kentler hibrid oluşumlar olarak görülürken doğa ve toplumun içiçe olmaları üzerinden nesnelerin bu süreçteki yeri incelenir. Bu hibrid oluşumlar içerisinde fiziksel materyal unsurlar; pratikler, metalar ile söylemsel ve yapılandırmacı unsurlar yer alır. Hibrid kavramı üzerinden olan bu yaklaşım, kentsel politik ekoloji tartışmalarında Marksist yaklaşımın ağırlığını, tarihsel materiyalizm üzerinden ekolojik düşünmeyi, politik ekonomi üzerinden tartışmaları, kent çalışmalarına eleştirel bir yaklaşımlar içersine sıkıştırarak yeni kentsel politik ekoloji programına da katkı sağlar. Yine, bu hibrid yaklaşım, kavramsal olarak Bilim ve Teknoloji Çalışmaları (STS) gibi birçok alanı kapsayan bir alan olur. İkincisi, kır, kent ve şehir ayrımlarına yönelik, Kentsel Politik Ekoloji, Lefebvre’nin kuramsal çerçevesini harekete geçirmeyi planlarken bunda başarılı olmadığı tartışılır. Bu noktada, metodolojik şehircilik yaklaşımı olarak ifade edilen, geleneksel şehir üzerinde baskın bir analitik ve ampirik odaklanmadır. Burada şehirlerin yerini kentleşme süreci alır. Oysa, bu metodolojik açıdan ve Kentsel Politik Ekoloji literatürünün de asıl yapmak istediği açısından sorunludur. Bu iki tartışmayı kolaylaştırmak için, makale ortam/milieu kavramına odaklanır. Bu şekilde, Georges Canguilhem ve Foucault tarafından zenginleştirilen milieu kavramsallaştırması önerilir. Buna göre, birbirini oluşturan, dönüştüren ve mümkün kılan ilişkiler ağları, karmaşıklık ve belirsizliğin oluşturucu dinamiklerinin gözlenebilen kavramsal alanı, koşullar ve çevrenin etkileşimi ve ilişkiselliğinin dışa vurumunun, davranışsal, coğrafi, fiziki ve siyasi mileu’lerin kavramsallaştırılması anlamlıdır. Böylelikle, hem genel resmin görülebileceği ve bir fotoğraf karesini oluşturan unsurların ilişkisel, oluşturucu ve birbirlerini mümkün kılan dinamikleri ortaya çıkabilir. Kabataş ve çevresinin, bu kavramsallaştırma içerisindeki rolü, bu çevrede dolaşım halindeki unsurlar ve bunlar arasındaki ilişkisellik, kentsel siyaset ve kentsel politik ekoloji açısından çözümlemeler sağlayabilir. Bu çalışma vaka çalışması yaklaşımı kullanılır. İlk olarak, katılan aktörleri ve birbirleriyle ilişkilerini tanımlamak için bir ilişki haritası oluşturulur. İkinci olarak, aktörlerle, gruplarla ve kurumlarla derinlemesine görüşmeler yaparak süreci ayrıntılı olarak anlamak için nitel bir yöntem uygulanır. Üçüncüsü, nitel veriler Nvivo yazılımı ile analiz edilir. Politik-ekonomik karmaşıklığı olan bir şehir olan İstanbul, nadiren ortam (milieu) olarak analiz edilir. Bu makale ile ile aktörlerin karmaşıklığının değişen dinamiklerini anlamak için İstanbul'un büyük ölçekli projelerinden biri incelenir. Çalışma, kentleşme sürecini, iktidar ilişkilerini ve bunların eşitsiz dağılımı ve evrilme alanlarını incelerken çevre adaleti, mekanın kullanım hakkı, vatandaşlık hakları, kurumsal haklar ve bu tartışma etrafına eklemlenen farklı değişim unsurları (örneğin, İDO seferlerinin kaldırılması, mekansal haklarının belirsizliği), dolaşım dinamiklerinin eşitsiz değişimi gibi unsurları tartışırken yakın tarihe yönelik değişim ve dönüşümlere de ışık tutar.

Anahtar Kelimeler: İDO, Yerel Siyaset, Martı Projesi, Politik Ekoloji



 


Keywords: